.png)
Για αιώνες, οι ναυτικοί που διέσχιζαν τις παγωμένες θάλασσες του Βορρά ή τα στενά της Μεσογείου έρχονταν αντιμέτωποι με ένα θέαμα που πάγωνε το αίμα: γιγαντιαία κάστρα που υψώνονταν από το πουθενά μέσα στο νερό, απειλητικά βουνά που άλλαζαν σχήμα και πλοία που έπλεαν ανάποδα... στον αέρα. Σήμερα, γνωρίζουμε ότι πίσω από αυτούς τους τρομακτικούς μύθους κρύβεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά οπτικά φαινόμενα της φύσης: η Φάτα Μοργκάνα (Fata Morgana).
Η Επιστήμη Πίσω από το Ανώτερο Αντικατοπτρισμό
Σε αντίθεση με τους απλούς αντικατοπτρισμούς της ερήμου (κατώτεροι αντικατοπτρισμοί), όπου το έδαφος είναι καυτό και ο αέρας από πάνω πιο ψυχρός, η Φάτα Μοργκάνα είναι ένας ανώτερος αντικατοπτρισμός (superior mirage). Για να δημιουργηθεί, απαιτείται μια ειδική ατμοσφαιρική συνθήκη που ονομάζεται θερμοκρασιακή αναστροφή.
Η διαδικασία εξελίσσεται ως εξής:
Τα στρώματα του αέρα: Μια μάζα πολύ ψυχρού αέρα βρίσκεται ακριβώς πάνω από την παγωμένη επιφάνεια της θάλασσας ή του πάγου. Πάνω από αυτή τη μάζα, κάθεται ένα στρώμα θερμότερου αέρα.
Η συμπεριφορά του φωτός: Ο ψυχρός αέρας είναι πιο πυκνός από τον θερμό. Όταν οι ακτίνες του φωτός που αντανακλώνται από ένα μακρινό αντικείμενο (π.χ. ένα πλοίο) περνούν από τον ψυχρό στον θερμό αέρα, διαθλώνται (καμπυλώνουν) έντονα προς τα κάτω, ακολουθώντας την καμπυλότητα της Γης.
Η αντίληψη του εγκεφάλου: Ο ανθρώπινος εγκέφαλος υποθέτει πάντα ότι το φως ταξιδεύει σε απόλυτα ευθεία γραμμή. Έτσι, προβάλλει το είδωλο του πλοίου ψηλά στον ουρανό, δημιουργώντας μια τέλεια, αλλά ψεύτικη, εικόνα αιώρησης.
Επειδή η ατμόσφαιρα κινείται συνεχώς, τα είδωλα της Φάτα Μοργκάνα παραμορφώνονται γρήγορα, κάνοντας τα αντικείμενα να φαίνονται πότε επιμηκυμένα (σαν πύργοι) και πότε συμπιεσμένα ή αντεστραμμένα.
Ιστορικές Αναφορές και η Προέλευση του Ονόματος
Το όνομα του φαινομένου έχει τις ρίζες του στον μεσαιωνικό θρύλο του Βασιλιά Αρθούρου. Morgan le Fay (ή Φάτα Μοργκάνα στα ιταλικά) ήταν η μάγισσα αδελφή του Αρθούρου. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση της Νότιας Ιταλίας, η Μοργκάνα ζούσε σε ένα κρυστάλλινο παλάτι κάτω από το νερό στο Στενό της Μεσσήνης (μεταξύ Σικελίας και Καλαβρίας). Οι ντόπιοι πίστευαν ότι χρησιμοποιούσε τη μαγεία της για να χτίζει ιπτάμενα κάστρα στον αέρα, παρασύροντας τους ναυτικούς στον θάνατο.
Οι καταγραφές του φαινομένου στην ιστορία είναι συγκλονιστικές:
Το Χρονικό του 1818 (John Ross): Κατά τη διάρκεια μιας εξερευνητικής αποστολής στον Αρκτικό Κύκλο για την ανακάλυψη του Βορειοδυτικού Περάσματος, ο Βρετανός αξιωματικός John Ross άλλαξε πορεία και επέστρεψε άπρακτος, επειδή είδε μια τεράστια οροσειρά (την οποία ονόμασε Croker Mountains) να του φράζει τον δρόμο. Αργότερα αποδείχθηκε ότι τα βουνά αυτά δεν υπήρχαν ποτέ· ήταν μια Φάτα Μοργκάνα φτιαγμένη από πάγους και φως.
Η Καταστροφή του Τιτανικού (1912): Ορισμένοι ιστορικοί και μετεωρολόγοι υποστηρίζουν ότι τη νύχτα που βυθίστηκε ο Τιτανικός, στην περιοχή επικρατούσαν συνθήκες θερμοκρασιακής αναστροφής. Η Φάτα Μοργκάνα ενδέχεται να δημιούργησε έναν «ψεύτικο ορίζοντα» (ένα είδος ομίχλης), κρύβοντας το παγόβουνο από τους παρατηρητές μέχρι να είναι πολύ αργά, ενώ παράλληλα εμπόδισε το κοντινό πλοίο SS Californian να αναγνωρίσει σωστά τα σήματα κινδύνου του Τιτανικού.
Το «Παράδοξο» του Ολλανδού: Ο διάσημος θρύλος του Ιπτάμενου Ολλανδού –του πλοίου-φαντάσματος που δεν μπορούσε να πιάσει λιμάνι– τροφοδοτήθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου από τέτοιες θεάσεις. Οι ναυτικοί έβλεπαν το είδωλο ενός πραγματικού πλοίου (που βρισκόταν πέρα από τον κανονικό ορίζοντα) να ίπταται ανάποδα στα σύννεφα, θεωρώντας το κακό οιωνό.
Η Φάτα Μοργκάνα παραμένει μια υπενθύμιση του πόσο εύκολα μπορεί η φύση να ξεγελάσει τις αισθήσεις μας, μετατρέποντας την απλή φυσική σε καθαρή, απόκοσμη μαγεία.
Με την αγάπη που ξέρετε! Ian
Social Plugin