Πεδίον του Άρεως: Η Συναρπαστική Ιστορία του Μεγαλύτερου Πνευματικού και Ιστορικού Πνεύμονα της Αθήνας, απο που πηγάζει το όνομα του...

Το Πεδίον του Άρεως αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά τοπόσημα της Αθήνας. Για τους περισσότερους σύγχρονους κατοίκους της πρωτεύουσας, είναι ένας πολύτιμος πνεύμονας πρασίνου, ένας χώρος αναψυχής, πολιτισμού και περιπάτου. Ωστόσο, πίσω από τις πυκνές φυτείες, τα σιντριβάνια και τα μαρμάρινα αγάλματα κρύβεται μια μακρά ιστορική διαδρομή αιώνων, που συνδέει την Αρχαία Ρώμη και το Παρίσι της Γαλλικής Επανάστασης με την αναγέννηση του ελληνικού κράτους και την εξέλιξη της αθηναϊκής κοινωνίας.

πηγή φωτογραφίας

Η Ετυμολογία και οι Διεθνείς Ρίζες του Ονόματος

Η ονομασία «Πεδίον του Άρεως» δεν είναι γέννημα του 19ου αιώνα, αλλά αποτελεί μεταφραστική απόδοση ενός όρου με βαθιές ιστορικές ρίζες.

Το Ρωμαϊκό Campus Martius

Η αρχική ιδέα γεννήθηκε στην Αρχαία Ρώμη. Εκεί, το Campus Martius (το Πεδίο του Μάρς, δηλαδή του ρωμαϊκού θεού του πολέμου, αντίστοιχου του ελληνικού Άρη) ήταν μια τεράστια, επίπεδη έκταση έξω από τα τείχη της πόλης, δίπλα στον ποταμό Τίβερη. Λόγω της γεωμορφίας του, ο χώρος ήταν ο κατεξοχήν τόπος συγκέντρωσης του ρωμαϊκού στρατού, στρατιωτικών ασκήσεων, γυμνασίων και ιπποδρομιών, καθώς και χώρος διεξαγωγής των πολιτικών συνελεύσεων για την εκλογή των υπάτων.

Το Capus Marius της Ρώμης σε τρισδιάστατη κάτοψη - μακέτα

Το Γαλλικό Champ de Mars

Η ρωμαϊκή αυτή παράδοση αναβίωσε αιώνες αργότερα στη Γαλλία. Το Παρίσι δημιούργησε το δικό του Champ de Mars μπροστά από τη Στρατιωτική Σχολ (École Militaire) για τις ανάγκες των στρατιωτικών ασκήσεων. Κατά τη Γαλλική Επανάσταση, το γαλλικό Πεδίο του Άρη μετατράπηκε σε σύμβολο ελευθερίας, φιλοξενώντας τις μεγαλύτερες εθνικές και λαϊκές γιορτές της εποχής (εκεί όπου σήμερα δεσπόζει ο Πύργος του Άιφελ).

Aεροφωτογραφία του Champ de Mars

Η Άφιξη στην Αθήνα: Από Πεδίο Ασκήσεων σε Τόπο Κοινωνικής Συνεύρεσης

Όταν η Αθήνα ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους το 1834, η περιοχή που εκτείνεται σήμερα το πάρκο ήταν μια απέραντη, αδιαμόρφωτη και ξερή έκταση, γεμάτη χώμα και πέτρες.

Ο Στρατιωτικός Χαρακτήρας

Ακολουθώντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ο χώρος επιλέχθηκε από τον ελληνικό στρατό ως ο κύριος τόπος στρατιωτικών ασκήσεων και γυμνασίων του πεζικού και του ιππικού. Λόγω αυτής ακριβώς της χρήσης, συνδέθηκε άμεσα με τον θεό του πολέμου και ονομάστηκε επίσημα Πεδίον του Άρεως. Εκεί πραγματοποιούνταν οι μεγάλες στρατιωτικές παρελάσεις παρουσία του Βασιλιά Όθωνα και της Βασίλισσας Αμαλίας, καθώς και οι εορτασμοί των Εθνικών Επετείων.

Το «Μπερδέ» και οι Κυριακάτικες Βόλτες

Σταδιακά, κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, η περιοχή άρχισε να αποκτά έναν πιο κοινωνικό χαρακτήρα. Κάθε Κυριακή απόγευμα, η στρατιωτική μπάντα έπαιζε μουσική στο Πεδίον του Άρεως, προσελκύοντας το αθηναϊκό κοινό της εποχής. Η αστική τάξη αλλά και οι απλοί πολίτες κατέφθαναν για τον καθιερωμένο περίπατο, το φλερτ και την κοινωνική δικτύωση.

Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, το Πεδίον του Άρεως έγινε επίσης γνωστό για τα περίφημα «Μπερδέ»(λαϊκά αναψυκτήρια και θέατρα) και τα πανηγύρια, αποτελώντας το επίκεντρο της αθηναϊκής διασκέδασης.

Η Ιστορία του Άλσους: Η Μεγάλη Μεταμόρφωση (1934 - 1940)

Με το πέρασμα των δεκαετιών και την οικιστική ανάπτυξη της Αθήνας (ιδιαίτερα με τη δημιουργία των προσφυγικών συνοικισμών και την επέκταση της Κυψέλης και της Νεάπολης), η ύπαρξη ενός σκονισμένου στρατιωτικού πεδίου μέσα στον αστικό ιστό κρίθηκε αναχρονιστική. Η ανάγκη για έναν μεγάλο δημόσιο πράσινο χώρο ήταν επιτακτική.

Η Ίδρυση και ο Σχεδιασμός

Το 1934, με απόφαση της κυβέρνησης, ο χώρος παραχωρήθηκε στην Ανώτατη Διοίκηση Κηποτεχνίας και ξεκίνησε ο σχεδιασμός για τη μετατροπή του σε δημόσιο άλσος.

Το έργο ανατέθηκε στον πρωτοπόρο αρχιτέκτονα και διευθυντή Δημοσίων Έργων, Ανάργυρο Δημητρακόπουλο.

Ο Δημητρακόπουλος, επηρεασμένος από τη γαλλική και αγγλική σχολή αρχιτεκτονικής τοπίου, σχεδίασε ένα πάρκο που συνδύαζε την πυκνή φύτευση με μεγάλους ελεύθερους διαδρόμους, δημιουργώντας οπτικές φυγές προς την Ακρόπολη και τον Λυκαβηττό.

Η Φύτευση

Οι εργασίες ξεκίνησαν εντατικά το 1935. Φυτεύτηκαν δεκάδες χιλιάδες δέντρα και θάμνοι (όπως πεύκα, κυπαρίσσια, πλατάνια, λεύκες, πικροδάφνες και ευκάλυπτοι), τα οποία επιλέχθηκαν με κριτήριο την ανθεκτικότητά τους στο αθηναϊκό κλίμα. Παράλληλα, κατασκευάστηκε ένα πολύπλοκο δίκτυο άρδευσης. Μέχρι το 1940, το Πεδίον του Άρεως είχε μεταμορφωθεί σε ένα καταπράσινο, σκιερό δάσος στην καρδιά της Αθήνας.

Ένα Υπαίθριο Μουσείο: Τα Μνημεία και οι Ήρωες του '21

Το Πεδίον του Άρεως σχεδιάστηκε εξαρχής με έναν διπλό σκοπό: να αποτελέσει πηγή ζωής για την πόλη, αλλά και ένα ζωντανό μνημείο εθνικής μνήμης.

Η Λεωφόρος των Ηρώων

Το πιο χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό στοιχείο του άλσους είναι η Λεωφόρος των Ηρώων. Πρόκειται για έναν μεγάλο, πλατύ πεζόδρομο, εκατέρωθεν του οποίου έχουν τοποθετηθεί 21 μαρμάρινες προτομές των σημαντικότερων αγωνιστών και ηρώων της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 (όπως του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, του Γεώργιου Καραϊσκάκη, της Μαντώς Μαυρογένους, του Κωνσταντίνου Κανάρη κ.ά.). Οι προτομές φιλοτεχνήθηκαν από κορυφαίους Έλληνες γλύπτες της εποχής και αποκαλύφθηκαν σταδιακά από το 1937 και μετά.

Τα Μεγάλα Μνημεία

Στα κομβικά σημεία του πάρκου δεσπόζουν τρία μεγάλα μνημεία:

Ο Έφιππος Ανδριάντας του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α': Τοποθετημένος στην κεντρική, νότια είσοδο του πάρκου (επί της Λεωφόρου Αλεξάνδρας), έργο του Ιταλού γλύπτη Francesco Nagni, που στήθηκε το 1938.

Το Μνημείο των Ιερολοχιτών: Αφιερωμένο στους πεσόντες της μάχης στο Δραγατσάνι (1821).

Το Μνημείο των Συμμάχων (Βρετανών, Αυστραλών και Νεοζηλανδών): Στην πλευρά προς τη λεωφόρο Μουστοξύδη, ένα εντυπωσιακό μνημείο με το άγαλμα της θεάς Αθηνάς επάνω σε υψηλό βάθρο, αφιερωμένο στους πεσόντες συμμάχους κατά τη Μάχη της Ελλάδας το 1941.

Το Πεδίον του Άρεως στη Σύγχρονη Εποχή

Μετά από περιόδους ακμής αλλά και σημαντικής παρακμής κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα, το Πεδίον του Άρεως πέρασε σε μια νέα φάση.

Το 2008 - 2010, υλοποιήθηκε ένα ριζικό πρόγραμμα ανάπλασης υπό την επίβλεψη του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Τομπάζη. Η ανάπλαση αυτή είχε ως στόχο:

Την αναζωογόνηση του πρασίνου με τη φύτευση χιλιάδων νέων δέντρων και ροδώνων.

Την αποκατάσταση των ιστορικών διαδρομών και των μαρμάρινων στοιχείων.

Τη βιοκλιματική αναβάθμιση του χώρου με τη χρήση ψυχρών υλικών στις επιστρώσεις και την επαναλειτουργία των υδάτινων στοιχείων (υδάτινες διαδρομές, σιντριβάνια).

Σήμερα, το Πεδίον του Άρεως, έχοντας αποτινάξει σε μεγάλο βαθμό τα προβλήματα του παρελθόντος, στέκει ξανά ως ένας ζωντανός χώρος πολιτισμού, αθλητισμού και κοινωνικής συνεύρεσης. Φιλοξενεί εκθέσεις βιβλίου, καλλιτεχνικά φεστιβάλ, δρομείς, οικογένειες και περιπατητές, συνεχίζοντας να γράφει ιστορία ως ένας από τους πιο σημαντικούς και φορτισμένους με μνήμες χώρους της Αθήνας.

Με την αγάπη που ξέρετε! Ασμοδαίος

Δείτε παρόμοια άρθρα εδώ